२३ फागुन, काठमाडौँ : प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन २०८२ प्रारम्भिक रूपमा निर्वाचन  अवलोकन गर्दा समग्र रूपमा शान्त, व्यवस्थित र स्थिर वातावरणमा सम्पन्न भएको देखियो। अघिल्ला निर्वाचनहरूको तुलनामा मतदाताहरूमा चेतना, नागरिक जिम्मेवारी र लोकतान्त्रिक अधिकारप्रति समझदारी बढेको जस्तो देखिन्छ।

धेरै मतदाताहरू मतदान प्रक्रिया र आफ्नो अधिकारबारे स्पष्ट रूपमा जानकार देखिएका थिए। मतदान केन्द्रहरूमा मतदाताहरू सामान्यतया शान्त र संयमित देखिएका थिए। उनीहरू धेरै बोलचाल नगरी आफ्नो पालो पर्खिरहेको देखिन्थ्यो। तर उनीहरूको व्यवहारले धेरैजसो मतदाताहरू मतदान केन्द्रमा आउनु अघि नै कसलाई मतदान गर्ने भन्ने निर्णय गरिसकेको संकेत दिन्थ्यो। सुरक्षाको व्यवस्था पनि अघिल्ला निर्वाचनहरूको तुलनामा अझ व्यवस्थित देखियो। मतदान केन्द्रहरूमा सुरक्षाकर्मीहरूको उपस्थिति भएकोले शान्ति कायम राख्न मद्दत पुगेको थियो र मतदाताहरूमा पनि आत्मविश्वास बढेको देखियो।

महिला मतदाताहरूको सहभागिता उल्लेखनीय रूपमा देखियो, साथै युवाहरूको सहभागिता पनि उल्लेखनीय थियो। यसले युवापुस्तामा राजनीतिक चेतना र सहभागिता बढ्दै गएको संकेत गर्छ। अर्को उल्लेखनीय पक्ष के देखियो भने रोजगारी वा अन्य अवसरका लागि विदेशमा रहेका केही नागरिकहरू पनि मतदान गर्न नेपाल फर्किएका थिए। यसले विदेशमा रहेका नेपालीहरूको पनि देशको राजनीतिक प्रक्रियाप्रति चासो र जिम्मेवारी रहेको देखाउँछ।

निर्वाचन परिणामपछि देखिएको राजनीतिक प्रवृत्ति यस निर्वाचनको परिणामले नेपाली राजनीतिक परिदृश्यमा महत्वपूर्ण परिवर्तनको संकेत दिएको छ। धेरै नयाँ स्थापित दल र नयाँ अनुहारहरूले उल्लेखनीय जित हासिल गरेका छन्। यसले मतदाताहरू परिवर्तनको पक्षमा रहेको स्पष्ट संकेत दिन्छ। विशेषगरी नयाँ पुस्ताका उम्मेदवारहरू विभिन्न पेशागत क्षेत्रबाट राजनीतिमा आएका छन्। उनीहरूसँग ऊर्जा, नयाँ सोच र क्षेत्रगत अनुभव भए पनि धेरैजसोको औपचारिक राजनीतिक अनुभव कम छ। सरकार सञ्चालन भनेको केवल व्यक्तिगत दक्षतामात्र नभई राज्य सञ्चालन, नीतिनिर्माण, कूटनीति, भू–राजनीति, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र आर्थिक व्यवस्थापन जस्ता जटिल पक्षहरूसँग जोडिएको विषय हो। त्यसैले नयाँ नेतृत्वले यी पक्षहरूलाई गहिराइमा बुझ्दै अगाडि बढ्नुपर्ने चुनौती पनि छ।

 नयाँ नेतृत्वका चुनौतीहरू नयाँ राजनीतिक शक्ति जसले बहुमत सरकार बनाउने सम्भावना देखिएको छ, उसले संगठनात्मक एकता र नीति स्पष्टता कायम गर्नुपर्ने महत्वपूर्ण जिम्मेवारी पनि वहन गर्नुपर्नेछ। धेरै नयाँ व्यक्तिहरू एउटै प्लेटफर्ममा भेला भएका कारण उनीहरूबीच समन्वय र सामूहिक दृष्टिकोण विकास गर्नु आवश्यक हुनेछ। जनताको अपेक्षा पनि निकै उच्च छ। विशेषगरी युवाहरूले परिवर्तनको आशा राखेर मतदान गरेका छन्। तर सरकारले काम गर्ने क्रममा स्रोत–साधनको सीमितता, प्रशासनिक संरचना र आर्थिक अवस्थाका चुनौतीहरू पनि सामना गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले प्रत्येक कदम सोचेर, जिम्मेवारीपूर्वक चाल्नु आवश्यक छ। यससँगै अर्को ठूलो चुनौती भनेको रोजगारी सिर्जना र युवा पलायन रोक्नु पनि हो। नेपालभित्र मात्रै होइन, नेपाल बाहिर पनि अर्को नेपाल जस्तै अवस्था देखिन्छ, जहाँ करिब ८० लाख नेपाली विदेशमा रहेका छन्।

दैनिक रूपमा करिब २,५०० भन्दा बढी नेपाली रोजगारीको खोजीमा विदेश जाने क्रम जारी छ। त्यसैले देशभित्र रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नु, युवालाई स्वदेशमै सम्भावना देखाउने वातावरण बनाउनु र युवा पलायनलाई कम गर्नु आगामी सरकारको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हुनेछ। यसका साथै नयाँ नेतृत्वले “पुरानाले केही गरेनन्, अब हामी सबै गर्छौँ” भन्ने सोचबाट बाहिर निस्केर यथार्थपरक योजना, संस्थागत सुधार र दीर्घकालीन नीतिहरूका माध्यमबाट देशलाई अगाडि बढाउनुपर्ने आवश्यकता पनि छ। परिवर्तन केवल नाराबाट होइन, व्यवहारिक नीतिहरू र प्रभावकारी कार्यान्वयनबाट मात्र सम्भव हुन्छ।

 राजनीतिक सन्देश र आत्मसमिक्षा यो निर्वाचनसँगै देशले लामो समयदेखिको अन्यौल र अनिश्चितताको अवस्थाबाट केही हदसम्म निकास पाएको अनुभूति भएको छ। जनताले आफ्नो मतमार्फत राजनीतिक दलहरूलाई स्पष्ट सन्देश दिएका छन्। जनताले पुराना दलहरूलाई यस पटक किनारामा लगाइदिएका छन् र कडा रूपमा हराएका छन् भन्ने सन्देश पनि स्पष्ट देखिएको छ। त्यस्तै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) लाई भने स्वयं उसले पनि अपेक्षा नगरेको स्तरको मत जनताले दिएका छन्। अब विजेता र उपविजेता सबै मिलेर देशलाई अगाडि बढाउने जिम्मेवारी लिनुपर्ने समय आएको छ। बिजयी रास्वपाले विगतका सरकारहरू, विशेषगरी पुराना दलहरूको गल्ती, कमजोरी र असफलताबाट पनि सिक्नुपर्ने आवश्यकता छ। जनताले, खासगरी युवाहरूले, घण्टीमा जादुई छडीजस्तो परिवर्तनको अपेक्षा गरेका छन् भन्ने कुरा बुझेर जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्नुपर्नेछ। राम्रो काम भएमा त्यसका लागि सहयोग रहनेछ, तर लोकतन्त्रमा गलत काम भए त्यसको आलोचना गर्नु पनि नागरिक र राजनीतिक शक्तिको कर्तव्य हुनेछ।

 लोकतान्त्रिक जिम्मेवारी कसलाई भोट गर्ने वा नगर्ने भन्ने कुरा प्रत्येक नागरिकको व्यक्तिगत निर्णय हो। हामी सबैभन्दा पहिले नेपाली हौँ। कसलाई भोट दिने भन्ने हरेक नागरिकको मौलिक अधिकार हो। त्यसैले कसले जित्यो वा कसले हार्यो भन्नेभन्दा पनि नेपाली जनताले नै लोकतान्त्रिक अभ्यासमार्फत जित हासिल गरेका छन् भन्नु उचित हुन्छ। जनता परिवर्तनको बाटोमा अघि बढिरहेका छन् भन्ने कुरा यस निर्वाचनले स्पष्ट देखाएको छ। अब चुनाव सकिएपछि पार्टीगत विभाजनभन्दा माथि उठेर राष्ट्रहितलाई केन्द्रमा राखेर काम गर्ने समय आएको छ। सरकारमा जाने पक्षले जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्नुपर्छ र नागरिकहरूले पनि राम्रो कामलाई समर्थन गर्ने तथा गलत कामलाई सच्याउन आवाज उठाउने लोकतान्त्रिक भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। ⸻ निष्कर्ष यस निर्वाचनले नेपाली समाजमा लोकतान्त्रिक चेतना बढ्दै गएको संकेत दिएको छ। मतदाताहरू परिवर्तन चाहन्छन् र जिम्मेवार नेतृत्वको अपेक्षा राखिरहेका छन्। अब नयाँ नेतृत्वले जनताको विश्वासलाई सम्मान गर्दै सावधानी, जिम्मेवारी र दूरदृष्टिका साथ शासन सञ्चालन गर्नुपर्ने समय आएको छ। सही निर्णय र सुशासनमार्फत मात्र परिवर्तनको अपेक्षालाई वास्तविक उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ।

 लेखक परिचय: सोम नाथ सापकोटा नेपालको राजनीतिका गहिरा विश्लेषक हुन्। साथै, लामो समयदेखि NRNA मा संलग्न छन्। उनी नेपालका राजनीतिक संरचना, शासन, सत्ता र विकाससँग सम्बन्धित विषयहरूमा आफ्नो विश्लेषण प्रायः समीक्षात्मक र तथ्यपरक तरिकाले प्रस्तुत गर्छन्। साथै, उनी नेपाली मूलका विदेशी नागरिकहरूसँग सिधा संवाद गर्दै देशभित्रको राजनीतिक र विकास गतिविधिलाई नजिकबाट विश्लेषण गर्छन्।